Zorunlu Trafik Sigortası Nedir, Neyi Karşılar?

Her aracın sahibi ya da işleteni için zorunlu trafik sigortası yaptırmak yasal bir yükümlülüktür, ancak poliçenin kazadan sonra tam olarak neyi ödediği çoğu zaman bilinmez. Poliçe zararın tamamını değil, belirlenen teminat sınırları içindeki kısmını güvence altına alır. Bu yazıda sigortanın hukuki dayanağını, kapsam dışında kalan zararları, sigortasız araç hâlinde Güvence Hesabının rolünü ve poliçe sorgulamanın nasıl yapıldığını özetliyoruz. Anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir ve her olay ayrıca değerlendirilmelidir.

Zorunlu Trafik Sigortasının Hukuki Dayanağı Nedir?

Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi, motorlu aracın işletilmesi sırasında doğan ölüm, yaralanma ve eşya zararlarından aracın işletenini sorumlu tutar. Aynı Kanunun 91. maddesi ise işletenlerin bu sorumluluğunun karşılanması için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmasını şart koşar. Halk arasında zorunlu trafik sigortası denilen sözleşme budur.

Bu sigortanın amacı iki yönlüdür. Bir yandan işletenin kişisel mal varlığını kaza kaynaklı borçlara karşı korur, diğer yandan zarar gören üçüncü kişinin alacağını sigorta şirketinin güvencesi altına alır. Zarar gören, 97. madde uyarınca dava açmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapar ve sigortacıdan doğrudan talepte bulunabilir.

Teminat Sınırları Nasıl İşler?

Teminat tutarlarını ve genel şartları kanunun 93. maddesine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler ve Resmî Gazete'de yayımlanır. Tutarlar araç türüne göre değişir ve düzenli aralıklarla güncellenir. 2026 yılı için otomobil grubunda araç başına maddi zarar teminatı 400.000 TL, kişi başına bedeni zarar teminatı ise 3.600.000 TL olarak uygulanmaktadır; diğer araç gruplarının tutarları farklıdır. Ancak kazanın tarihinde yürürlükte olan limit esas alınır, bu yüzden güncel tutarı poliçe özetinden ve Sigorta ve Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun duyurularından kontrol etmek gerekir.

Limit konusunda sık gözden kaçan iki nokta vardır. Birincisi, aynı kazada birden fazla kişi zarar görmüşse ve toplam alacak sigorta tutarını aşıyorsa, kanunun 96. maddesine göre her zarar görenin talebi orantılı olarak indirilir. İkincisi, sigortacı limiti aşan kısım için sorumlu olmaz; aşan miktar kusurlu işletenden ve sürücüden genel hükümlere göre istenir.

Sigortacı, ödenmemiş prim gibi sözleşmeden doğan savunmaları zarar görene karşı ileri süremez. Kanunun 95. maddesi bu durumda ödemeyi yapan şirkete, sigorta ettirene rücu yolunu bırakır.

Poliçenin Kapsamı Dışında Kalan Zararlar Hangileri?

Kanunun 92. maddesi, zorunlu sigortanın karşılamadığı talepleri tek tek sayar. Kaza sonrası en sık sorun çıkaran kalemleri aşağıdaki tabloda topladık.

Bu tabloda manevi tazminatın yer alması önemlidir. Ölüm veya yaralanma durumunda manevi tazminat talebi sigortadan değil, sorumlu kişiden istenmelidir.

Araç Değer Kaybı ve İkame Araç Konusunda Sigortanın Rolü Nedir?

Kazadan sonra onarılan aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüş, kanunda yalnızca hurdaya çıkarılmış veya trafikten çekilmiş araçlar bakımından kapsam dışı sayılmıştır. Onarımla trafiğe dönen araçlar için bu zarar sigortacıya yöneltilebilir ve araç başına maddi hasar teminatı içinde kalır. Aracın yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve onarım bedeli hesapta etkili olduğundan, ön bir fikir için araç değer kaybı hesaplama aracı kullanılabilir; bu hesap yalnızca tahmindir.

Onarım süresince tutulan kiralık araç masrafı ise çoğunlukla kira mahrumiyeti niteliğinde değerlendirilir ve 92. maddenin (k) bendi nedeniyle sigorta dışında kalma riski taşır. Bu nedenle ikame araç kiralamadan önce gerekçeleri ve faturaları saklamak, talebin kime karşı ileri sürülebileceğini önceden değerlendirmek yerinde olur.

Sigortasız Araç Kazaya Karışırsa Güvence Hesabı Devreye Girer mi?

Aracın geçerli poliçesi yoksa 91. maddeye göre araç trafikten men edilebilir ve işletene idari para cezası uygulanır. Sigortasız aracın verdiği zararlar bakımından zarar görenin elinde ise Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesiyle kurulan Güvence Hesabı vardır. Hesap, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde işler.

Kanuna göre başvuru; sigortalının tespit edilememesi, teminat tutarları dâhilinde sigortası yaptırılmamış aracın neden olduğu bedensel zararlar, sigorta şirketinin ruhsatının iptali veya iflası ve çalıntı ya da gasp edilmiş araç gibi hâllerde mümkündür. Eşya zararlarının Hesaptan karşılanması ise Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. Dolayısıyla sigortasız bir araca çarpan kişinin araç hasarı, çoğu olayda doğrudan kusurlu işletenden istenir.

Poliçe Nasıl Sorgulanır?

Kazadan hemen sonra karşı aracın plakasıyla poliçe durumunu öğrenmek, başvuruyu doğru muhataba yöneltmenin ilk adımıdır. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi ile Türkiye Sigorta Birliği internet sayfalarında plaka üzerinden poliçe sorgulama ekranları bulunur. Sorgu sonucunun ekran görüntüsünü almak, tarih ve saat bilgisiyle birlikte saklamak gerekir.

Sorguda sigorta şirketi, poliçe numarası ve poliçenin kaza tarihini kapsayıp kapsamadığı kontrol edilir

Poliçe görünmüyorsa kolluk tutanağına bu durum not ettirilir

Araç satılmışsa devri bildirim süresi nedeniyle poliçenin kime ait olduğu ayrıca incelenir

Başvuru yazılı yapılır ve sigorta şirketinin cevap için 15 günlük süresi takip edilir

Sigortacı, hak sahibinin genel şartlarda sayılan belgeleri kendisine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde sınırlar dâhilindeki tutarı ödemekle yükümlüdür. Bu süre 99. maddede düzenlenmiştir ve belge eksikliği süreyi fiilen uzatabilir.

Kapsam Dışı Zararlarda Hukuki Değerlendirme

Teminat sınırının aşıldığı, karşı aracın sigortasız çıktığı ya da sigortacının kapsam dışı gerekçesiyle ödemeyi reddettiği dosyalarda hangi talebin kime yöneltileceği teknik bir değerlendirme gerektirir. Sigorta belgelerini sigorta tazminatı yönünden incelemek, zararın hangi kısmının sigortadan, hangi kısmının işletenden istenebileceğini görmeyi kolaylaştırır. Kaza ya da yerleşim yeri İstanbul'da olan dosyalarda poliçe başvurusunu ve yetkili mahkeme seçimini planlamak için İstanbul avukat desteği almak süre kaybını azaltır.

Bu yazı poliçe ve kaza dosyalarına ilişkin genel bir bilgilendirmedir ve hukuki danışmanlık sayılmaz. Teminat tutarları, süreler ve kapsam her olayda ayrıca doğrulanmalıdır.